Pierwsze standardowe znaczki pocztowe Ukraińskiej Republiki Ludowej (URL), wydane w 1918 roku, przeszły do historii filatelistyki i numizmatyki jako „znaczki-pieniądze” lub „szahiwki” (od nazwy jednostki monetarnej — szah). Łączyły one funkcję znaku opłaty pocztowej oraz drobnego środka płatniczego w warunkach ostrego niedoboru monet zdawkowych.

 

Po ogłoszeniu niepodległości Ukraińskiej Republiki Ludowej na mocy III Uniwersału Centralnej Rady w listopadzie 1917 roku młoda republika stanęła w obliczu poważnego niedoboru drobnego pieniądza. Srebrne i miedziane monety Imperium Rosyjskiego szybko znikały z obiegu. W kwietniu 1918 roku Centralna Rada uchwaliła ustawę o emisji zdawkowych znaczków-pieniędzy o nominałach 10, 20, 30, 40 i 50 szahów (1 hrywna = 100 szahów, 1 karbowaniec = 200 szahów). Autorami projektów byli wybitni ukraińscy artyści Heorhij Narbut (nominały 30, 40 i 50 szahów) oraz Anton Sereda (nominały 10 i 20 szahów). Tekst na odwrocie emisji pieniężnej brzmiał: „Ходить нарівні з дзвінкою монетою” („Obowiązuje na równi z monetą kruszcową”).

 

Druk wykonywano w Kijowie w drukarni Wasyla Fesenki, a także w drukarni Towarzystwa Akcyjnego „Kultura”. Ze względu na sytuację wojenną znaczki były jednocześnie wykorzystywane jako znaki opłaty pocztowej i jako środki płatnicze — aż do końca 1920 roku. Opis serii (wzory i nominały):

10 szahów (jasnobrązowy / jasnofioletowy): motyw narbutowski, w centrum nominał w owalnym ornamentowym obramowaniu (artysta Anton Sereda).

20 szahów (brązowy): w centrum przedstawienie chłopa z wiązką pszenicy (artysta Anton Sereda).

30 szahów (ciemnoniebieski): alegoria „Młoda Ukraina” w postaci głowy dziewczyny w wianku (artysta Heorhij Narbut).

40 szahów (zielony): przedstawienie Tryzuba — narodowego godła Ukrainy — otoczonego ornamentem roślinnym (artysta Heorhij Narbut).

50 szahów (czerwony / karminowy): nominał „50 шагів” dużą czcionką w stylu barokowym (artysta Heorhij Narbut).

Ponieważ seria była wydawana zarówno z perforacją (do celów pocztowych), jak i bez perforacji (jako zdawkowe znaczki-pieniądze), międzynarodowe katalogi odnotowują podstawowe typy i odmiany:

Scott: nr 1–5

Michel: nr 1–5

Stanley Gibbons: nr 1–5

Yvert & Tellier: nr 1–5

Ważne uwagi dotyczące katalogowania

Odmiany bez perforacji (Imperforate): W katalogach Michel i Scott nieząbkowane emisje na grubym kartonie, z tekstem na odwrocie, klasyfikowane są pod literą „a” przy numerach podstawowych (np. Scott #1a–5a) albo umieszczane w specjalnym dziale „Geldmarken” (znaczki-pieniądze).

Odwrócone nadruki / przesunięcia: W latach 1919–1920 na „szahiwkach” wykonywano nadruki („Tryzub” poszczególnych guberni, a także nadruki nominałów w hrywnach/karbowńcach). W katalogu Michel emisje te mają odrębną numerację w dziale „Ukrainische Feldpost / Lokalausgaben”.

 

Wartość kolekcjonerska i falsyfikaty

Zwykłe znaczki pocztowe (ząbkowane): Występują stosunkowo często, ponieważ nakład wynosił dziesiątki milionów egzemplarzy.

Znaczki-pieniądze na kartonie (nieząbkowane, z tekstem): W stanie idealnym (MNH, bez załamań kartonu) są znacznie bardziej cenione. Seria zdawkowych znaczków-pieniędzy o nominałach 10, 20, 30, 40 i 50 szahów w stanie UNUSED jest oferowana na europejskim rynku filatelistycznym od około 100 euro.

Egzemplarze kasowane (ze stemplami z lat 1918–1920): Stanowią przedmiot szczególnego zainteresowania. Oryginalne kasowania stemplami miast URL (Kijów, Charków, Odessa, Połtawa itd.) mogą wielokrotnie zwiększać wartość znaczka.

Falsyfikaty: Bardzo rozpowszechnione są fałszerstwa nadruków herbowych (Tryzubów) na „szahiwkach”, wykonywane w latach 20. XX wieku z przeznaczeniem na sprzedaż kolekcjonerom.